Begrijpend lezen is min of meer het vervolg op technisch lezen. In groep 3 wordt met technisch lezen begonnen. Leerlingen leren tekens om te zetten in klanken en komen zo aan woorden en hele zinnen. Het lukt de meeste leerlingen om rond de kerstvakantie te kunnen lezen op groep 3-niveau.

Vanaf groep 4 wordt daar begrijpend lezen aan toegevoegd. Begrijpend lezen gaat om begripsvorming, oftewel begrijpen wat je leest.

 

4 Voorwaarden

Begrijpend lezen is niet vanzelfsprekend. Veel kinderen ervaren er de grootste moeite mee. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er 4 voorwaarden zijn om begrijpend te kunnen lezen. De 4 voorwaarden zijn:

  1. Vlot kunnen lezen (technisch lezen)
  2. Over een grote woordenschat beschikken
  3. Kennis van de wereld hebben
  4. Plezier aan lezen beleven

Een kind dat aan deze 4 voorwaarden voldoet zal eerder kunnen begrijpend lezen, maar het is nog niet vanzelfsprekend. Het kost tijd en moeite om begrijpend lezen goed toe te passen. Het verwerken van een tekst is immers een grote uitdaging.

 

Leesplezier

Hoewel het de laatste voorwaarde is, is leesplezier wel vreselijk belangrijk. Wie geen plezier heeft in lezen zal zich er ook niet toe aan kunnen zetten. Het wordt dan ook moeilijker om de vertaalslag naar een tekst te maken.

Tip voor ouders: lezen is lezen, dus ook stipverhalen, folders en informatie op internet.

Kinderen die plezier aan lezen beleven zijn vaak ook beter in begrijpend lezen. Dat komt omdat ze voorkennis hebben, over een grote woordenschat beschikken en de vaardigheid van het technisch lezen continu oefenen en verbeteren.

Vaak (maar zeker niet altijd) zijn het ook deze kinderen die moeiteloos voor toetsen oefenen en aan een paar keer lezen genoeg hebben om goede cijfers te halen.

 

Leesstrategieën

Een tekst goed begrijpen kan aan de hand van leesstrategieën. Leesstrategieën zijn hulpmiddelen die tijdens de lessen taal en begrijpend lezen worden aangeleerd. Er zijn vier leesstrategieën die een zeer grote bijdrage leveren aan het beter kunnen lezen. Hieronder sommen we ze op:

  • Voorkennis gebruiken
  • Voorspellen
  • Visualiseren
  • Vragen bedenken

 

Voorkennis gebruiken

Bij “voorkennis” gaat het om wat je al weet over een onderwerp. Het is het doel om verbanden te gaan leggen. Misschien ken je het onderwerp van de tekst al of weet je waar het zich afspeelt. De voorkennis kan geactiveerd worden door vragen te stellen als:

  • Wat weet je al over het onderwerp?
  • Heb jij hier al eerder van gehoord?
  • Herken je iets op de afbeelding? (als er afbeeldingen zijn)

 

Voorspellen

De voorkennis loopt eigenlijk heel soepel over in voorspellen. Al moet je het voorspellen vaak wel activeren. Bijna niemand gaat de krant lezen en een artikel “voorspellen”. Voorspellen doe je door globaal naar de tekst te kijken: de titel, tussenkopjes en eventuele plaatjes.

De vraag die je dan moet beantwoorden is:

  • Waar denk je dat de tekst over zal gaan?
  • Lijkt het je een leuke tekst?
  • Je kunt er ook voor kiezen om de inleiding alvast te lezen. De meeste inleidingen geven al heel veel informatie en maken het makkelijker om te voorspellen.

 

Visualiseren

We kunnen allemaal wel een boek herinneren dat we als een film beleefd hebben. Het leuke aan boeken is dat iedereen het op een andere manier beleeft en visualiseert. Visualiseren betekent dat je een foto of filmpje in je hoofd maakt van wat je aan het lezen bent. Je ziet het dan voor je gebeuren en je geeft de tekst meer betekenis. Als vanzelf ga je de tekst beter begrijpen.

Je zou letterlijk kunnen vragen:

  • Wat zie je voor je als je de tekst leest?

 

Vragen bedenken

Tot slot is het belangrijk om vragen te bedenken bij de tekst. Vooraf, tijdens het lezen en achteraf. Door die vragen te stellen ga je gerichter lezen, beter opletten bij bepaalde passages of achteraf nadenken over de tekst.

Vragen die je kunt stellen zijn de volgende:

  • Wat vind je van de hoofdpersoon?
  • Wat is het doel van de tekst?
  • Wat ben je te weten gekomen over de tekst?
  • Wat vind je lastig van de tekst?
  • Zijn er delen uit de tekst niet duidelijk voor je?

 

Het belang van begrijpend lezen

Begrijpend lezen is een belangrijk vak. Op de basisschool zijn er lesmethodes die zich puur richten op begrijpend lezen, maar ook zijn er scholen die alleen een taalmethode gebruiken en het enkel kort aanstippen tijdens de lessen.

Begrijpend lezen wordt dan ook vaak onderschat. Waarom is begrijpend lezen zo belangrijk?

  • Begrijpend lezen bereidt voor op studerend lezen: lezen voor een toets of examen. Daar heb je niet alleen op de basisschool profijt van, maar op de middelbare school en het mbo, hbo of de universiteit heb je dat ook hard nodig.
  • Het rekenonderwijs zit vol met verhaaltjessommen. Kinderen moeten hier eerst de som uit een verhaal halen en dat gaat vaak verkeerd. Hoewel er tijdens de Cito-toetsen rekenen geen begrijpend lezen wordt getoetst, worden kinderen wel afgerekend op fouten die ze door verkeerd lezen hebben gemaakt.
  • De betekenis van moeilijke woorden kun je uit teksten halen als je vooruit leest of terugleest. De context van het woord maakt al veel duidelijk.

Begrijpend lezen wordt op de basisschool getoetst in Cito-toetsen. De scores van deze toetsen wegen, net als de toetsen van rekenen, zwaar mee in het schooladvies voor de middelbare school.

 

Cito-toetsen begrijpend lezen

De Cito-toetsen begrijpend lezen worden door veel kinderen als moeilijk ervaren. Dat komt omdat het – zeker in de hogere groepen – om bakstenen tekst gaat die ze helemaal door moeten spitten. Er worden dan inhoudelijke vragen gesteld, maar ook invuloefeningen (welk woord past het beste op een bepaalde positie) en achtergrondinformatie (zoals het doel van de schrijver). In groep 6 tot en  met groep 8 moeten kinderen oorzaak en gevolg uit een tekst kunnen halen, verwijswoorden kunnen benoemen en aan kunnen geven of een tekst subjectief of objectief is.

Om een beeld te geven van deze opdrachten hebben we een boekje samengesteld met enkele teksten. Deze teksten bereiden voor op de Cito-toetsen en zijn gratis te downloaden.

Download Gratis Oefenboek